Czy umowa zlecenie może być na czas nieokreślony?

Pracujesz na zleceniu i zastanawiasz się, czy umowa może trwać bez końcowej daty i jakie masz prawa? W tym poradniku wyjaśniam, kiedy umowa zlecenie na czas nieokreślony jest dopuszczalna. Dowiesz się też, jak wygląda wypowiedzenie umowy zlecenia i czym taka umowa różni się od etatu.

Czym jest umowa zlecenie?

Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna, uregulowana w Kodeksie cywilnym, a nie w Kodeksie pracy. Zawierają ją dwie strony: zleceniodawca, który zleca wykonanie czynności, oraz zleceniobiorca, który zobowiązuje się te czynności wykonać. W przeciwieństwie do umowy o pracę nie powstaje tu stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Prawnik powiedziałby, że jest to umowa starannego działania. Liczy się to, że podejmujesz określone czynności z należytą starannością. Sam rezultat nie ma takiego znaczenia jak przy umowie o dzieło. Dlatego w umowie zleceniu najczęściej opisuje się, co dokładnie masz robić i jak się rozliczacie, a nie tylko końcowy efekt.

Najważniejsze cechy umowy zlecenia

Żeby łatwiej odróżnić zlecenie od etatu, warto przyjrzeć się typowym cechom takiej współpracy. To właśnie one pojawiają się w orzeczeniach sądów i w interpretacjach ZUS, gdy strony spór kierują do sądu lub urzędu.

Do cech charakterystycznych zlecenia należą między innymi:

• duża samodzielność zleceniobiorcy przy organizowaniu sobie pracy,
• brak sztywno ustalonego wymiaru godzin, jak przy etacie,
• brak typowego kierownictwa przełożonego co do każdej czynności,
• możliwość powierzenia wykonania zlecenia osobie trzeciej,
• brak obowiązku pracy w jednym, ściśle określonym miejscu.

W praktyce oznacza to, że jako zleceniobiorca działasz bardziej jak zewnętrzny usługodawca. Umawiasz się na mininalną stawkę godzinową i zakres zadań, a potem sam decydujesz, kiedy i skąd je wykonasz, o ile dotrzymujesz ustalonych terminów.

Składki i minimalna stawka godzinowa

Od umowy zlecenia trzeba rozliczyć składki ZUSminimalne wynagrodzenie (z innych tytułów) ubezpieczenia społeczne są z reguły obowiązkowe. Wyjątkiem jest np. sytuacja, gdy równocześnie pracujesz na etacie i z umowy o pracę dostajesz co najmniej płacę minimalną.

W 2024 roku ustawodawca wprowadził też wymóg minimalnej stawki godzinowej na zleceniu. Od stycznia do czerwca wynosi ona 27,70 zł/godz., a od lipca do grudnia 28,10 zł/godz.. Ta stawka dotyczy większości odpłatnych umów zlecenia, także tych zawartych na czas nieokreślony.

Czy umowa zlecenie może być na czas nieokreślony?

W Kodeksie cywilnym nie ma przepisu, który ograniczałby długość trwania zlecenia. Z treści art. 734 i nast. Kodeksu cywilnego wynika, że umowa zlecenia może być zawarta na czas oznaczony lub nieoznaczony. W praktyce oznacza to, że strony mogą wpisać konkretną datę zakończenia albo jej nie podawać.

W wielu branżach zlecenie kojarzy się z pracą sezonową lub krótkim projektem. Ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby powierzane czynności miały charakter stały. Wtedy zleceniodawca decyduje się właśnie na zlecenie na czas nieokreślony, zwłaszcza gdy chce uniknąć częstego podpisywania kolejnych umów.

Kiedy zlecenie na czas nieokreślony jest bezpieczne?

Najważniejszy warunek: treść umowy i sposób jej wykonywania nie mogą spełniać przesłanek z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Jeśli w praktyce wykonujesz pracę jak pracownik etatowy, sąd może uznać, że istnieje stosunek pracy, niezależnie od tytułu umowy.

Za stosunek pracy uznaje się sytuację, gdy łącznie występują takie elementy jak:

• wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy,
• podporządkowanie pracownicze i bieżące polecenia przełożonego,
• praca w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
• ciągłość świadczenia pracy, a nie pojedyncze zlecenia.

Jeśli więc umowa zlecenie na czas nieokreślony przewiduje dyspozycyjność w konkretnych godzinach, stałe miejsce pracy i ścisłe podporządkowanie, dokument może być nazwany inaczej, ale w rzeczywistości będzie to umowa o pracę. Wtedy pracownik może domagać się ustalenia istnienia stosunku pracy przed sądem.

Przykłady z praktyki

Basia pracuje jako Junior Marketing Specialist na umowie o pracę. Ma etat w pełnym wymiarze, pracuje w systemie hybrydowym, a jej dzień organizują przełożeni. Otrzymuje bieżące polecenia służbowe. To klasyczny stosunek pracy, który wprost spełnia warunki z Kodeksu pracy.

Edyta, jej koleżanka ze studiów, podpisała z agencją marketingową umowę zlecenia na czas nieokreślony. Ma stawkę godzinową i sama decyduje, kiedy wykonuje przydzielone zadania. Umawia się mailowo na terminy realizacji, nie musi przyjeżdżać do biura, a obecność w firmie jest tylko opcją. Zleceniodawca nie narzuca jej sztywnych godzin i miejsca – w tym przypadku charakter współpracy pasuje do umowy zlecenia.

To nie nazwa dokumentu przesądza o rodzaju zatrudnienia – liczy się faktyczny sposób wykonywania obowiązków oraz stopień podporządkowania zleceniobiorcy.

Jak wygląda wypowiedzenie umowy zlecenia na czas nieokreślony?

Przy umowie o pracę na czas nieokreślony okres wypowiedzenia zależy od stażu. Przy zleceniu obowiązują zupełnie inne zasady. Decydują tu przepisy art. 746 Kodeksu cywilnego oraz to, jak strony ułożyły postanowienia w samej umowie.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym każda ze stron – i zleceniobiorca, i zleceniodawca – może wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Nie ma ustawowego okresu wypowiedzenia, który narasta wraz z długością współpracy, jak przy etacie.

Czy musisz zachować okres wypowiedzenia?

Częstym problemem jest sytuacja, gdy w umowie zlecenia na czas nieokreślony nie ma ani słowa o wypowiedzeniu, a pracodawca ustnie mówi o np. dwóch tygodniach. Jeśli dokument milczy w tej sprawie, zastosowanie ma wprost Kodeks cywilny.

Art. 746 K.c. stanowi, że:

• zleceniodawca może wypowiedzieć umowę w każdym czasie,
• zleceniobiorca również może rozwiązać umowę w każdej chwili,
• gdy wypowiedzenie następuje bez ważnego powodu, strona wypowiadająca może ponosić odpowiedzialność za szkodę.

Jeśli więc w umowie nie zapisano terminu wypowiedzenia, a jedynie odesłano do przepisów Kodeksu cywilnego, nie obowiązuje Cię „zwyczajowy” dwutygodniowy okres wypowiedzenia. Możesz zakończyć współpracę ze skutkiem natychmiastowym, choć warto rozważyć, jakie będą skutki dla drugiej strony.

Odpowiedzialność za szkodę przy nagłym odejściu

Kodeks cywilny chroni obie strony zlecenia przed pochopnym przerwaniem współpracy. Jeśli umowa jest odpłatna, a Ty wypowiesz ją z dnia na dzień bez ważnego powodu, możesz odpowiadać za szkodę, którą poniesie zleceniodawca. Chodzi np. o koszty związane z opóźnieniem realizacji projektu.

Przykładowo, gdy pracujesz jako grafik freelancer i nagle przestajesz realizować projekty, agencja może stracić klienta lub zapłacić kary umowne. W takiej sytuacji ma prawo żądać od Ciebie odszkodowania, jeśli udowodni, że szkoda powstała właśnie z powodu Twojego nagłego odejścia i nie wynika z innych okoliczności.

Umowę zlecenia można wypowiedzieć w każdej chwili, ale bez ważnego powodu zleceniobiorca ponosi ryzyko odpowiedzialności za ewentualne straty zleceniodawcy.

Jak bezpiecznie ukształtować zapisy o wypowiedzeniu?

Żeby uniknąć nieporozumień, warto już przy podpisywaniu umowy zlecenia na czas nieokreślony doprecyzować zasady zakończenia współpracy. Dobrze sformułowany zapis porządkuje sytuację zarówno dla Ciebie, jak i dla zleceniodawcy.

W praktyce najczęściej spotyka się postanowienia typu: „Umowa może zostać wypowiedziana przez każdą ze stron z zachowaniem 7-dniowego okresu wypowiedzenia” lub „z zachowaniem 14-dniowego okresu wypowiedzenia”. Zapis taki nie wyłącza jeszcze prawa do natychmiastowego wypowiedzenia z ważnych powodów, bo Kodeks cywilny zakazuje zrzeczenia się tego uprawnienia z góry.

Forma wypowiedzenia i dokumentowanie współpracy

Przepisy nie narzucają jednej formy wypowiedzenia. Wymagają jedynie, aby druga strona mogła się z nim w rozsądny sposób zapoznać. Dla bezpieczeństwa warto zachować formę zbliżoną do tej, w jakiej zawarto umowę.

Przy umowie pisemnej najlepiej stosować:

• pisemne wypowiedzenie z podpisem i potwierdzeniem odbioru,
• lub wypowiedzenie wysłane e-mailem, jeśli umowa dopuszcza kontakt elektroniczny,
• jasne wskazanie daty, od której współpraca ma się zakończyć.

Po rozwiązaniu zlecenia zleceniodawca nie musi, w przeciwieństwie do umowy o pracę, wystawiać świadectwa pracy. Może jednak na Twoją prośbę wydać zaświadczenie potwierdzające zakres i czas współpracy. To ułatwia później budowanie portfolio lub udowodnienie doświadczenia przy kolejnym zleceniu.

Jak odróżnić umowę zlecenia od umowy o pracę?

Umowa zlecenie na czas nieokreślony jest legalna, ale tylko tak długo, jak nie przypomina w praktyce etatu. W razie kontroli PIP lub sporu sądowego kluczowe są realia współpracy: Twoja dyspozycyjność, sposób wydawania poleceń, miejsce i czas wykonywania pracy.

O stosunku pracy mówimy, gdy spełnione są przesłanki z art. 22 § 1 Kodeksu pracy: wykonujesz pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, w czasie i miejscu przez niego wyznaczonym, pod jego kierownictwem. Wtedy tytuł „umowa zlecenie” nie ma większego znaczenia – decyduje treść.

Najczęstsze różnice w warunkach zatrudnienia

Warto zestawić podstawowe elementy obu form w jednym miejscu, aby zobaczyć, jak mocno różnią się uprawnienia stron. Poniższa tabela pokazuje najważniejsze punkty odniesienia.

Ten prosty przegląd pokazuje, że zleceniobiorca ma mniej uprawnień socjalnych niż pracownik. W zamian zlecenie daje więcej swobody w układaniu grafiku i kształtowaniu treści umowy, także w zakresie czasu jej trwania.

Jeśli planujesz podpisać lub wypowiedzieć umowę zlecenia na czas nieokreślony, opłaca się przejrzeć dokładnie każdy zapis. Wspólny, pisemny ustalony termin zakończenia współpracy – nawet jeśli nie jest wymagany przez ustawę – pozwala spokojniej zamknąć zlecenie i uniknąć sporu o rzekome szkody z dnia na dzień.